Küresel Su Kaynaklarında On Yıllık Düşüş Alarm Veriyor

 2025 yılı, son 35 yılda nehir akışlarının en düşük seviyelerinden birini yaşadığı yıl olarak kayıtlara geçti. Küresel nehir havzalarının yüzde 36’sında akışlar normalin altında kaldı. Son yedi yıldır “normal” kabul edilen akışlara sahip havzaların oranı, 1991’den bu yana en düşük seviyelerde seyrediyor. Bu tablo, tek bir kötü yılın ötesinde, kalıcı bir yapısal bozulmaya işaret ediyor.

WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo, raporu açıklarken net bir uyarıda bulundu: “Karasal su depolama, 2014-2016’dan bu yana sürekli düşüş eğiliminde. Bu, on yıldır devam eden kalıcı bir sinyal. Biz bu tasarruf hesabını tüketiyoruz.” Rapora göre 2025’te dünya karasal su depolamasının yüzde 42’si tarihsel normların altında kaldı. Yeraltı suları da aynı kaderi paylaşıyor; izlenen kuyuların yaklaşık üçte ikisi tarihsel normların dışında kaldı ve denge bir önceki yıla göre daha da açık yönüne kaydı.

Buzullar cephesinde durum daha da dramatik. 2025, dünyanın 19 büyük buzul bölgesinin tamamında net buz kaybının yaşandığı dördüncü ardışık yıl oldu. 2023-2025 döneminde buzullar toplamda yaklaşık 1.400 gigaton su kaybetti. Bu miktar, yaklaşık 560 milyon olimpik yüzme havuzunu dolduracak veya dünyanın yıllık tatlı su çekiminin üçte birine denk geliyor. Sadece 2025’te kayıp 408 gigaton civarındaydı. Buzullara bağımlı yaklaşık iki milyar insan için bu, hem kısa vadeli sel riski hem de uzun vadeli su güvensizliği anlamına geliyor. Bazı bölgelerde (Orta Avrupa, Kafkaslar, batı Kanada ve ABD) “zirve su” noktasına çoktan ulaşılmış olabileceği belirtiliyor.

“Su İflası Kavramı ve Kalıcı Hasar

2026’nın başında Birleşmiş Milletler Üniversitesi (UNU-INWEH) tarafından yayımlanan Küresel Su İflası: Hidrolojik İmkanlarımızın Ötesinde Yaşamak raporu, krizi yeni bir boyuta taşıdı. Bilim insanları artık “su stresi” veya “su krizi” terimlerinin yetersiz kaldığını, birçok nehir havzası ve akiferin tarihsel “normale” dönemeyecek noktaya geldiğini savunuyor. “Su iflası” dönemi, yıllık yenilenebilir su “gelirinin” üzerine çıkılarak yeraltı suları, buzullar, göller ve sulak alanlar gibi “tasarrufların” tüketildiği ve doğal sermayenin geri dönüşü zor veya imkânsız hasar gördüğü bir aşamayı tanımlıyor.

Raporun çarpıcı verileri şöyle:

• Büyük göllerin yüzde 50’si 1990’ların başından bu yana su kaybetti; insanlığın yaklaşık yüzde 25’i doğrudan bu göllere bağımlı.
• Küresel evsel suyun yüzde 50’si yeraltı suyundan sağlanıyor.
• Sulama suyunun yüzde 40’ından fazlası sürekli boşalan akiferlerden çekiliyor.
• Büyük akiferlerin yüzde 70’i uzun vadeli düşüş eğiliminde.
• Son 50 yılda Avrupa Birliği büyüklüğüne yakın 410 milyon hektar doğal sulak alan yok edildi.
• İnsanlığın yüzde 75’i su güvensiz veya kritik su güvensiz ülkelerde yaşıyor.
• Yaklaşık 4 milyar insan yılda en az bir ay ciddi su kıtlığıyla karşılaşıyor.
• 2 milyar insan çöken zemin üzerinde yaşıyor; bazı şehirlerde yıllık çökme 25 santimetreyi buluyor.
• 3 milyar insan toplam su depolamasının düştüğü veya istikrarsız olduğu bölgelerde yaşıyor; küresel gıda üretiminin yarısından fazlası bu bölgelerde gerçekleşiyor.

Dünya Bankası’nın Kıtasal Kuruma: Ortak Geleceğimize Tehdit raporu da benzer bir tablo çiziyor. 2002-2024 uydu verilerine göre dünya her yıl 324 milyar metreküp tatlı su kaybediyor. Bu miktar, 280 milyon insanın yıllık su ihtiyacına denk. Küresel tatlı su rezervleri son yirmi yılda ortalama yüzde 3, kurak bölgelerde ise yüzde 10’a varan oranlarda azalıyor. Kuru bölgeler daha da kururken, ıslak bölgeler daha ıslak hale geliyor; ancak kuruma hem daha yaygın hem de daha hızlı.

İklim Değişikliği, Nüfus ve Yanlış Yönetim

Krizin temelinde üç ana faktör yatıyor: iklim değişikliği, artan talep ve sürdürülebilir olmayan yönetim. Fosil yakıt kirliliği su döngüsünü bozuyor. Atmosfer daha fazla nem tutuyor, aşırı yağışlar ve kuraklıklar daha sık ve şiddetli hale geliyor. Nehirler bir yandan kururken, diğer yandan ani seller yaşanıyor. Asya ve Afrika, son beş yılda kaydedilen suyla ilgili aşırı olayların en az yarısını ve buna bağlı ölümlerin yüzde 80’inden fazlasını yaşadı.

Nüfus artışı ve kentleşme talebi yükseltiyor. Küresel su kullanımı 2000-2019 arasında yüzde 25 arttı; bu artışın önemli bir kısmı zaten kuruyan bölgelerde gerçekleşti. Tarım, toplam suyun yaklaşık yüzde 70’ini tüketiyor. Su yoğun ürünlerin (pirinç, pamuk, şeker kamışı gibi) verimsiz sulama yöntemleriyle üretilmesi, akiferleri hızla tüketiyor. Hindistan, küresel yeraltı suyu kullanımının yaklaşık dörtte birini tek başına gerçekleştiriyor; Çin ve ABD’nin toplamından fazla.

Kirlilik de krizi derinleştiriyor. Endüstriyel atıklar, tarımsal kimyasallar ve arıtılmamış atık sular, mevcut suyu kullanılamaz hale getiriyor. Gelecekte su miktarı kadar su kalitesi de belirleyici olacak. Araştırmalar, 2100’e kadar dünya nüfusunun yüzde 67’sinin ciddi temiz su açığıyla karşı karşıya kalabileceğini öngörüyor.

Bölgesel Yansımalar ve Jeopolitik Riskler

Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgesi, doğal olarak kurak iklimi nedeniyle en kırılgan alanlardan biri. Güney Asya’da Himalaya buzulları “Asya’nın su kulesi” olarak anılıyor; yaklaşık iki milyar insanın yaşam kaynağı bu sisteme bağlı. Buzulların hızla erimesi, kısa vadede ani selleri, uzun vadede ise ciddi kuraklığı tetikliyor. Afrika’da birçok ülke hem uzun süreli kuraklık hem de ani sellerle mücadele ediyor. Avrupa’da Tuna ve Ren nehirlerinde 2025-2026 yazında görülen düşük su seviyeleri tarım ve ulaşımı olumsuz etkiledi. ABD’nin batısı ve Latin Amerika’nın bazı bölgeleri de benzer baskılar altında.

Su kıtlığı, göç, gıda enflasyonu ve bölgesel gerilimleri artırma potansiyeli taşıyor. Sınıraşan nehirler ve akiferler üzerinde paylaşım anlaşmazlıkları büyüyebilir. Uzmanlar, suyun artık sadece çevresel değil, aynı zamanda jeopolitik bir risk faktörü haline geldiğini vurguluyor.

Çözüm Yolları ve Acil Çağrı

Uzmanlar, sorunun çözümünün çok boyutlu olması gerektiğini belirtiyor. Su verimliliğinin artırılması, damla sulama gibi modern yöntemlerin yaygınlaştırılması, atık suyun geri kazanımı, yağmur suyu hasadı ve ekosistemlerin korunması öncelikli adımlar arasında. Ayrıca, küresel bir tatlı su yönetim çerçevesinin oluşturulması, veri paylaşımının güçlendirilmesi ve iklim finansmanının suya yönlendirilmesi talep ediliyor.

WMO ve BM raporları net bir mesaj veriyor: Dünya, hidrolojik imkanlarının ötesinde yaşıyor. Bu dönemden çıkış, ancak hızlı, koordineli ve bilimsel temelli adımlarla mümkün. Bu adımlar sayesinde su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi sağlanabilir ve daha dengeli bir gelecek inşa edilebilir.