Suça sürüklenen çocukların travma sonrası duygu düzenlemesi nasıl olur?

Çocukluk çağında yaşanan ihmal, istismar, şiddet ve diğer advers deneyimler, duygusal regülasyon mekanizmalarını bozarak nörobiyolojik, psikolojik, eğitimsel, hukuki ve sosyolojik sonuçlar doğurmaktadır. Konunun uzmanları görüşlerini sadece NetHaberler.com’a açıkladı. İşte o değerlendirmeler ve açıklamalar;

Suça sürüklenen çocukların travma sonrası duygu düzenlemesi nasıl olur? Suça sürüklenen çocukların travma sonrası duygu düzenlemesi sorunu, son dönemde artan şiddet eğilimi, suç davranışları ve olağan hayata uyum sağlayamama durumlarıyla birlikte multidisipliner bir uzmanlık alanına dönüşmüştür. Çocukluk çağında yaşanan ihmal, istismar, şiddet ve diğer advers deneyimler, duygusal regülasyon mekanizmalarını bozarak nörobiyolojik, psikolojik, eğitimsel, hukuki ve sosyolojik sonuçlar doğurmaktadır. Bu konu, bireysel ruh sağlığı probleminin ötesinde kamu düzeni, çocuk koruma hukuku, eğitim politikaları ve nesiller arası travma döngüsünün kırılması açısından stratejik öneme sahiptir. Uzmanlar, travmanın etkilerini bilimsel temelli yaklaşımlarla ele almakta ve erken müdahale, koruyucu sistemler ile travma bilgili politikaların gerekliliğini vurguladı. Konuya dair o uzmanlar görüş ve değerlendirmelerini  şöyle sıraladı; Prof. Dr. Seyithan Deliduman (Hukuk Profesörü) Çocukluk çağında maruz kalınan ihmal, istismar, şiddet ve benzeri travmatik olgular, bireyin ruhsal gelişimi üzerinde derin ve kalıcı etkiler yaratmakta; kişilik gelişimini, davranış kalıplarını ve toplumsal uyum kabiliyetini doğrudan etkilemektedir. Bu travmalar yalnızca bireysel sonuçlar doğurmakla kalmayıp kamusal düzeni tehdit eden sosyo-hukuki problemlere yol açmaktadır. Modern hukuk devletinde çocukların korunması, anayasal bir yükümlülüktür. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın ilgili hükümleri ile Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi birlikte değerlendirildiğinde, devletin sadece ihlalleri cezalandırmakla değil, önleyici idari, sosyal ve hukuki mekanizmaları tesis etmekle yükümlü olduğu açıktır. Hukukun koruyucu fonksiyonu, riskleri oluşmadan bertaraf etmeyi esas alır. Bu bağlamda çocukluk çağı travmaları karşısında eğitim politikaları, sosyal hizmet mekanizmaları, aile hukuku ve çocuk izlem merkezlerinden oluşan geniş bir koruma sisteminin etkin işletilmesi zorunludur. Öte yandan travma öyküsünün ilerleyen yaşlarda suç davranışlarıyla ilişkisi, ceza hukukunda kusur yeteneği, cezanın bireyselleştirilmesi ve topluma yeniden kazandırma politikaları açısından dikkate alınmalıdır. Hukuk devletinin gerçek gücü, suçun kaynaklarını önceden tespit ve önleme kapasitesinde yatar. Çocukluk çağı travmalarının önlenmesi, uzun vadede kamu düzenini korur ve toplumsal barışı güçlendirir. Gerçek anlamda sosyal hukuk devleti anlayışı, insan onurunu esas alan koruyucu mekanizmaların kurumsallaştırılmasıyla mümkündür. Bu yaklaşım, suç siyasetini travma odaklı bir perspektifle yeniden yapılandırmayı gerektirir. Klinik Psikolog Kadriye Özdamaca Taşyürek Yetişkinlik döneminde oluşan farklılaşma ve toplumsal taleplerin yarattığı krizlerle bazı bireyler başa çıkabilirken, diğerleri kişilik yapılarının parçalanmasına yol açan sağlıksız çözümlere başvurabilmektedir. Bu bozukluklar çocuklukta başlayıp yetişkinliğe uzanabileceği gibi ilk kez yetişkinlikte de ortaya çıkabilir. Şizofreni, depresyon, anoreksiya nervoza, özgüven kaybı, internet bağımlılığı, madde kullanımı, saldırganlık ve suç sergileme gibi psikolojik rahatsızlıklar sıkça görülmektedir. Borderline kişilik bozukluğunda kimlik karmaşası, kronik duygusal dengesizlik, güvensizlik, antisosyal davranışlar ve kendine zarar verme eğilimi belirgindir. Yapılan bilimsel çalışmalar (Şahin Demirkapı, 2013; Dereboy vd., 2018; Çelik, 2020), çocukluk çağı travmalarının duygu düzenleme becerilerini ve kimlik gelişimini olumsuz etkilediğini, travmatik deneyimlerin şiddeti arttıkça duygu düzenleme güçlüklerinin de arttığını ortaya koymuştur. Bu durum ilerleyen dönemlerde psikopatoloji riskini belirgin şekilde yükseltmekte ve saldırganlık, sosyal uyum sorunları ile ilişkilendirilmektedir. Dolayısıyla erken dönemde etkili psikoterapi müdahaleleri, travma odaklı bilişsel davranışçı terapi ve aile destek mekanizmaları, olumsuz döngünün kırılmasında kritik rol oynamaktadır. Travma sonrası duygu düzenleme güçlükleri, bireyin hem akademik hem de toplumsal uyumunu kalıcı olarak etkileyebilmektedir. Uzman Öğretmen ve Eğitim Yöneticisi Bera Türkmen Çocukluk çağı travmaları, beynin gelişim aşamasında kronik stres faktörleri yaratarak öğrencilerin eğitim hayatında derin ve çok boyutlu izler bırakır. Bu durum akademik başarıyı, sosyal ilişkileri ve okula aidiyet duygusunu olumsuz etkiler. Travma, amigdala bölgesini sürekli aktif tutarak prefrontal korteksin mantıklı düşünme ve öğrenme işlevlerini baskılar. Öğrenciler dikkat dağınıklığı, kısa süreli bellek sorunları, motivasyon kaybı ve akademik performans düşüşleri yaşayabilir. Davranışsal olarak öfke patlamaları, dürtüsellik, kurallara uymama veya aşırı sessizlik, sosyal izolasyon görülebilir. Bu çocuklar genellikle “sorunlu” olarak etiketlense de aslında bir imdat çağrısıdır. Geleneksel disiplin yöntemleri travmayı tetikleyebileceğinden, “Bu çocuk ne yaşadı ve neye ihtiyacı var?” yaklaşımı benimsenmelidir. Destekleyici öğretmen tutumu, öngörülebilir ve güvenli okul ortamı ile psikolojik destek, rezilyansı artırır. Her travma yaşayan çocuk aynı şekilde etkilenmez; koruyucu faktörler toparlanmayı kolaylaştırır. Okul, akademik başarı kadar duygusal güvenlik ve aidiyet duygusu da sağlamalı, travma bilgili sınıf yönetimi teknikleri uygulanmalıdır. Bu sayede çocuklar hem akademik hem duygusal olarak daha sağlıklı gelişim gösterebilir. Sosyolog ve Çocuk Terapisti Şükran Şensözen Çocuklukta bastırılan duygular, sessiz bir toplumsal bedel doğurur. Bir toplumun geleceğini anlamak için çocuklarına nasıl davrandığına bakmak yeterlidir. Çocukluk, bireysel gelişim döneminin ötesinde toplum karakterinin yeniden üretildiği kritik bir evredir. Korkuyla büyütülen çocuklar ileride ifade güçlüğü, değersizlik hissi ve otorite korkusu taşır. Fiziksel ihtiyaçların karşılanması yeterli görülse de ruhsal güvenlik en az fiziksel güvenlik kadar önemlidir. Sürekli eleştirilen, kıyaslanan veya duyguları küçümsenen çocuklar sağlıklı ilişki kurma ve hayatı yönetme becerilerinden yoksun kalır. Okullardaki davranış problemleri çoğunlukla anlaşılmamış duyguların dışavurumudur. Hırçınlık dikkat ihtiyacı, inat savunma mekanizması, sessizlik ise duygusal geri çekilme olabilir. Eğitim sisteminde duygusal regülasyonu geliştiren yaklaşımlar ön plana çıkmalıdır. Sağlıklı toplumlar, güven temelli büyüyen çocukların omuzlarında yükselir. Bir çocuğun duygusunun görülmesi, hem bireysel hem de toplumsal dönüşümün anahtarıdır. Bu perspektifle modern eğitim modelleri, performans odaklı yaklaşımların yanı sıra duygusal okuryazarlığı da önceliklendirmelidir. Musa Karademir (Diplomatlar Birliği Başkanı) İnsan sosyal bir varlıktır ve çocukluk dönemi emosyonel, bilişsel ile sosyal gelişimin temelinin atıldığı kritik süreçtir. Bu dönemde yaşanan travmatik yaşantılar, beynin duygu düzenleme bölgelerinde yapısal ve işlevsel değişimlere yol açar. Erken yaşta yaşanan travmalar depresyon, anksiyete, borderline kişilik örüntüsü, travma sonrası stres bozukluğu, madde kullanımı ve suç davranışlarıyla ilişkilidir. Duygu düzenleme kapasitesinin sekteye uğraması duygusal düzensizliğe neden olur. Çocukluk travmaları fiziksel, duygusal, cinsel istismar, ihmal, aile içi şiddet, ebeveyn kaybı ve yoksulluk şeklinde sıralanabilir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre her altı çocuktan biri ciddi travma yaşamaktadır. Etkiler yaşam boyu sürse de deterministik değildir. Koruyucu çevresel faktörler, erken müdahale programları ve güvenli sosyal ilişkiler iyileştirici rol oynar. Eğitim sistemleri, sosyal hizmet kurumları ve sağlık politikaları travma bilgili yaklaşımlar benimsemeli; dijital ruh sağlığı uygulamaları ve yapay zekâ destekli tarama sistemleri geleceğin önemli araçları olmalıdır. Çocuk ruh sağlığı politikaları önleyici, koruyucu ve güçlendirici modeller üzerine inşa edilmelidir. Bu bütüncül yaklaşım, travmanın nesiller arası aktarımını engelleyecektir. Medya ve Televizyon Programcısı Ahmet Durkaya Çocukluk döneminde savaş, şiddet, baskı, akran zorbalığı, toplumsal adaletsizlik ve cinsel istismar gibi ağır travmalar, duygu düzenleme becerilerini ciddi şekilde zedelemektedir. Bu sorunlar özellikle Filistin ve Doğu Türkistan gibi çatışma bölgelerinde daha belirgindir. Sürekli korku ve güvensizlik altında büyüyen çocuklar öfke kontrolü, kaygı yönetimi ve sosyal ilişkilerde zorluk yaşar. Bu durum bireysel bir psikolojik sorun olmanın ötesinde toplumsal, insani ve vicdani bir sorumluluktur. Travmayla büyüyen çocuklar yarının toplumunu oluşturacaktır. Yaşananların kayıt altına alınması, akademik çalışmalar ve psikososyal destek mekanizmaları geliştirilmelidir. Akademisyenler, siyasi erk, eğitimciler ve aileler konfor alanlarından çıkarak çözümde rol almalıdır. Bir çocuğun gözyaşı bütün insanlığın ortak vicdan sınavıdır. İnsanlık, çocukların korku yerine umutla büyüdüğü, şiddetten korunduğu bir dünya kurabildiği gün gerçekten medenileşmiş olacaktır. Medya, bu konuda farkındalık yaratmada önemli bir rol üstlenmelidir. Nuran Kırlak (Ahde Vefa Platformu Başkanı) Çocukluk çağı travmalarının duygu düzenleme bölgelerini olumsuz etkilemesini önlemek, psikopatolojiyi engellemek ve nesiller arası döngüyü kırmak için erken, çok katmanlı ve kanıta dayalı yaklaşımlar şarttır. Müdahale ne kadar erken yapılırsa gelecek nesillere daha sağlıklı duygusal aktarım şansı o kadar artar. Ebeveynlerin kendi travma öykülerini fark etmesi temel adımdır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve AÇEV aracılığıyla toplum kampanyaları, gebelik döneminde ACEs taraması, ücretsiz ebeveynlik eğitimleri ve ev ziyaret programları yaygınlaştırılmalıdır. Okul öncesi dönemden itibaren zorunlu Sosyal-Duygusal Öğrenme (SEL) dersleri uygulanmalı, travma bilgili ebeveynlik kültürü oluşturulmalıdır. Böylece her çocuk güvenli bağlanma ve güçlü duygu düzenleme becerileriyle yetişebilir. Bu politikalar, toplum genelinde duygusal dayanıklılığı artıracaktır. Eğitimci Yazar Özgür Akkuş Sınıflardaki çocuklar yalnızca çantalarını değil, görünmeyen travma yüklerini de taşımaktadır. Sevgi eksikliği, kıyaslama, ihmal ve akran zorbalığı duygu düzenleme becerilerini bozarak öfke, içe kapanma veya saldırganlığa yol açar. Dijital bağımlılık empatiyi törpülemekte ve yalnızlaşmayı artırmaktadır. Okul, akademik merkez olmanın ötesinde güvenli bir yaşam alanı olmalıdır. Öğretmenler ruhsal yaraları fark etmeli, çocukları güven ve değer duygusuyla hayata bağlamalıdır. Çocuklar bazen kötü değil, yalnızca yaralıdır. Bir çocuğu kazanmak geleceği kazanmaktır. Eğitim sisteminde travma bilgili yaklaşımlar yaygınlaştırılmalıdır. Sosyal Hizmetler ve İletişim Uzmanı Taner Akkuş Aile içi şiddet beş türde ele alınır: fiziksel şiddet, fiziksel istismar, cinsel istismar, duygusal istismar ve duygusal ihmal. Bu şiddet türleri çocuklarda kalıcı beyin hasarlarına, öğrenme güçlüklerine, gelişim bozukluklarına ve psikiyatrik sorunlara (otizm, şizofreni eğilimi) yol açar. Sevgi ve güven çocuğun temel psikolojik gıdalarıdır. Şiddet uygulayan ebeveynlere zorunlu tedavi uygulanmalı, ağır vakalarda çocuk devlet korumasına alınmalıdır. Öfke ve dürtü kontrol bozuklukları erken tedavi edilmelidir. Yasal düzenlemeler güçlendirilmelidir. Çocukluk çağı travmaları ile suça sürüklenme arasındaki ilişki, duygu düzenleme becerilerindeki bozulma üzerinden anlaşılmalıdır. Uzman görüşleri, erken müdahale, travma bilgili politikalar ve kurumlar arası iş birliğinin önemini vurgulamaktadır. Bu yaklaşımla nesiller arası travma döngüsü kırılabilir ve daha sağlıklı bireyler yetiştirilebilir.