Seyithan Deliduman: Yargıda Dijitalleşme ve E-Duruşmanın Genişletilmesi: Etkin Yargılamaya Doğru Bir Adım

Yargı sistemlerinde temel amaç, yalnızca hukuka uygun karar vermek değil; aynı zamanda bu kararları makul sürede ve etkin bir biçimde ortaya koyabilmektir. Günümüzde adaletin gecikmesi, en az hatalı karar kadar ciddi bir sorun haline gelmiş durumdadır. Bu nedenle yargının hız, erişilebilirlik ve verimlilik ekseninde yeniden yapılandırılması kaçınılmazdır.

Yargıda Dijitalleşme ve E-Duruşmanın Genişletilmesi: Etkin Yargılamaya Doğru Bir Adım Prof. Dr. Seyithan Deliduman Yargı sistemlerinde temel amaç, yalnızca hukuka uygun karar vermek değil; aynı zamanda bu kararları makul sürede ve etkin bir biçimde ortaya koyabilmektir. Günümüzde adaletin gecikmesi, en az hatalı karar kadar ciddi bir sorun haline gelmiş durumdadır. Bu nedenle yargının hız, erişilebilirlik ve verimlilik ekseninde yeniden yapılandırılması kaçınılmazdır. Adalet Bakanlığı tarafından yürütülen dijital dönüşüm çalışmaları bu açıdan önemli bir aşamaya işaret etmektedir. Özellikle e-duruşma sisteminin kapsamının genişletileceğine ilişkin açıklamalar, yargılamanın fiziki mekâna bağımlı yapısını azaltan yapısal bir dönüşüm niteliği taşımaktadır. E-Duruşma Sistemi uygulamasının yalnızca ilk derece mahkemeleriyle sınırlı kalmayıp bölge adliye mahkemelerini de kapsayacak şekilde genişletilmesi; taraflar, tanıklar, bilirkişiler ve uzmanların uzaktan dinlenebilmesine imkân sağlayarak yargılamada ciddi bir zaman ve maliyet avantajı doğuracaktır. Bununla birlikte istinabe, yemin, isticvap ve ön inceleme gibi usul işlemlerinin de dijital ortamda yapılabilmesi, yargılamanın teknik yükünü azaltarak süreçlerin daha hızlı ilerlemesine katkı sağlayacaktır. Bu yönüyle dijitalleşme, sadece duruşma pratiğini değil, yargılamanın bütün işleyiş mimarisini dönüştürmektedir. Adalet Bakanı Akın Gürlek tarafından ifade edilen yapay zekâ ve dijital uygulamaların yargı hizmetlerine entegrasyonu hedefi de bu dönüşümün tamamlayıcı bir unsurudur. Bu yaklaşım, avukatların ve yargı aktörlerinin zamanını idari ve lojistik süreçlerden arındırarak esas faaliyetlerine yoğunlaşmasını amaçlamaktadır. Bununla birlikte dijitalleşme sürecinin en kritik noktası, hız ile adil yargılanma hakkı arasındaki dengenin korunmasıdır. Teknolojik imkânlar yargıyı kolaylaştıran bir araç olmalı; savunma hakkı, doğrudanlık ilkesi ve yargısal denetim mekanizmalarını zayıflatmamalıdır. Sonuç olarak e-duruşma sisteminin genişletilmesi, doğru kurgulandığı ve temel yargısal güvencelerle uyumlu şekilde uygulandığı takdirde, Türk yargı sisteminde hem hız hem de etkinlik açısından önemli bir kazanım sağlayabilecek nitelikte bir reform olarak değerlendirilebilir.