SEYİTHAN DELİDUMAN: NATO’DAN AYRILMA EN ÇOK ABD’YE KAYBETTİRİR

Donald Trump’ın son açıklamaları, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü ile ABD arasındaki ilişkinin geleceğini yeniden tartışmaya açtı.

NATO’DAN AYRILMA EN ÇOK ABD’YE KAYBETTİRİR Trump, özellikle Hürmüz Boğazı konusunda beklediği desteği göremediğini belirterek NATO’ya sert tepki göstermiş; hatta ABD’nin ittifaktan ayrılmasını değerlendirebileceğini ve bunun için Amerika Birleşik Devletleri Kongresi onayına ihtiyaç duymayabileceğini ifade etmiştir. Bu çıkış, ilk bakışta bir “müttefiklere mesaj” olarak okunabilir. Ancak daha derin analiz, NATO’dan olası bir kopuşun en büyük kaybedeninin yine Amerika Birleşik Devletleri olacağını göstermektedir. HÜRMÜZ KRİZİ VE NATO GERÇEĞİ Hürmüz Boğazı, küresel enerji arzının can damarlarından biridir. ABD’nin burada daha güçlü bir uluslararası destek beklentisi anlaşılabilir. Ancak NATO’nun kuruluş amacı ve coğrafi sınırları dikkate alındığında, ittifakın her küresel gerilimde doğrudan askeri angajmana girmemesi kurumsal yapısının bir sonucudur. Trump’ın bu durumu “yalnız bırakılma” olarak yorumlaması, NATO’nun işleyiş mantığıyla siyasi beklentiler arasındaki farkı ortaya koymaktadır. NATO: ABD İÇİN BİR YÜK MÜ, YOKSA GÜÇ MÜ? Trump’ın uzun süredir dile getirdiği “yük paylaşımı” eleştirisi, NATO tartışmalarının merkezinde yer almaktadır. Ancak bu eleştiri, meselenin yalnızca mali boyutuna odaklanmaktadır. Oysa NATO:     •    ABD’ye Avrupa’da kalıcı askeri varlık sağlar     •    Küresel operasyonlarda meşruiyet kazandırır     •    Maliyetleri müttefiklerle paylaşma imkânı sunar Dolayısıyla NATO, bir “yük”ten ziyade ABD’nin küresel gücünü çarpan etkisiyle artıran bir mekanizmadır. NATO’DAN AYRILMA: STRATEJİK HATA ABD’nin NATO’dan ayrılması halinde ortaya çıkacak tablo son derece kritik olacaktır. Rusya ve Çin gibi rakip aktörlerin güç kazandığı bir dönemde, ABD’nin müttefik ağını zayıflatması kendi jeopolitik konumunu sarsacaktır. NATO’nun sağladığı istihbarat paylaşımı, askeri koordinasyon ve siyasi birliktelik ortadan kalktığında, ABD çok daha yüksek maliyetlerle aynı güvenlik seviyesini sağlamaya çalışmak zorunda kalacaktır. HUKUKİ VE SİYASİ BOYUT Trump’ın NATO’dan ayrılmak için Kongre onayına gerek olmadığı yönündeki açıklaması da ayrı bir tartışma başlığıdır. Bu iddia, ABD iç hukukunda yürütme ile yasama arasındaki yetki dengesini gündeme getirmektedir. NATO gibi çok taraflı ve uzun vadeli bir uluslararası anlaşmadan çekilmenin, yalnızca siyasi değil aynı zamanda ciddi anayasal sonuçlar doğuracağı açıktır. Bu nedenle mesele, basit bir dış politika tercihi olmanın ötesine geçmektedir. Trump’ın NATO’ya yönelik tepkisi, kısa vadeli bir hayal kırıklığının yansıması olarak görülebilir. Ancak devletlerin dış politikası, anlık tepkilerle değil uzun vadeli çıkar hesaplarıyla şekillenir. NATO’dan ayrılmak, ABD’yi yalnızlaştırır, maliyetlerini artırır ve küresel etkisini zayıflatır. Bu nedenle böyle bir adım, müttefiklerden çok, bizzat ABD’nin kendisine zarar verecek bir stratejik kırılma anlamına gelir.