Bir Milletin Millî Marşı Başka Bir Dilde İcra Edilebilir mi?

Prof. Dr. Mahmut Yardımcıoğlu Yazdı: Bir Milletin Millî Marşı Başka Bir Dilde İcra Edilebilir mi?

Bir Milletin Millî Marşı Başka Bir Dilde İcra Edilebilir mi? Prof. Dr. Mahmut Yardımcıoğlu Bir milletin millî marşı, yalnızca müzik ve sözden oluşan estetik bir eser değildir; o, milletin tarihsel belleğinin, bağımsızlık iradesinin ve kolektif kimliğinin en yoğunlaşmış sembolik ifadesidir. Bu nedenle, bir milletin marşının başka bir dile çevrilerek icra edilmesi önerisi, yüzeysel bir dil tercihi meselesi olmaktan çok daha derin bir anlam taşır: millî kimliğin özüne, hafızanın sürekliliğine ve sembolik egemenlik alanına yönelik doğrudan bir müdahaledir. Millî Marşın Ontolojik Statüsü Millî marşlar, modern ulus-devletlerin kuruluş sürecinde ortaya çıkan ve milletin kendini tanıma, birleşme ve dış dünyaya tanıtma çabasının en somut tezahürlerindendir. İstiklâl Marşı özelinde bu durum daha da keskindir. Mehmet Âkif Ersoy’un kaleme aldığı metin, yalnızca bir şiir değil; Kurtuluş Savaşı’nın bütün acı, umut, direniş ve zafer duygularının yoğunlaştırılmış kelime hâlidir. Her mısraı, yaşanmış bir tarihsel tecrübeyi taşır; “Korkma” kelimesi bile, işgal altındaki bir milletin karanlık gecesinde yükselmiş bir meydan okuma çığlığıdır. Bu bağlamda, İstiklâl Marşı’nın Arapça veya başka bir dilde okunması önerisi, metnin yalnızca dilsel değil, aynı zamanda varoluşsal bir tercümesinin talep edilmesi anlamına gelir. Oysa tarihsel bağlamda doğmuş bir metnin tercümesi, o metnin doğduğu koşulları, duygusal yoğunluğunu ve kolektif anlam katmanlarını büyük ölçüde yitirmesine yol açar. Tercüme edilen şey artık İstiklâl Marşı değil, İstiklâl Marşı’ndan esinlenilmiş başka bir metindir. Dil, Hafıza ve Millî Kimlik İlişkisi Dilbilimsel ve sosyolojik açıdan bakıldığında dil, bir milletin kolektif hafızasının ana taşıyıcısıdır. Yahya Kemal’in “dili bir olanların topluluğu” tanımı ile Cemil Meriç’in “dil milletin hafızasıdır” tespiti, bu gerçeği açıkça ortaya koyar. Millî marşın dili değiştirildiğinde, yalnızca fonetik bir dönüşüm değil, aynı zamanda hafızanın, duygusal bağın ve tarihsel sürekliliğin yeniden yapılandırılması söz konusu olur. Karşılaştırmalı bir bakış açısı da aynı sonucu verir: Dünyanın hiçbir ülkesinde kendi millî marşının başka bir dilde sistematik olarak icra edilmesi normal karşılanmaz. “La Marseillaise”in İspanyolca, “Deutschlandlied”in İngilizce veya “God Save the King”in Fransızca okunması önerisi, o toplumda güçlü bir kimlik krizi ve tepki doğururdu. Aynı mantık, İstiklâl Marşı için de geçerlidir. Tarihsel Bağlam ve Siyasî Anlam İstiklâl Marşı’nın başka bir dilde okunması önerisi, tarihsel olarak da problemli bir zemine oturur. 1920’li yıllarda ezanın Türkçe okunması tartışması, dinî bir metnin millî dil politikası çerçevesinde yeniden düzenlenmesiydi. Ancak İstiklâl Marşı, doğrudan doğruya Türk milletinin siyasî bağımsızlık iradesinin ifadesidir. Bu marşı başka bir dilde icra etmek, bağımsızlık mücadelesinin dilini de değiştirmek anlamına gelir ki bu, sembolik düzlemde bağımsızlık iradesinin kendisinin sulandırılması demektir. Daha da önemlisi, böyle bir öneri, bilinçli veya bilinçsiz biçimde, milletin kendi sembolleri üzerindeki egemenlik hakkını sorgulatır. Bir milletin marşını kendi dili dışında okutmak, o milletin kendi kendini temsil etme hakkını dolaylı olarak reddetmektir. Sonuç Millî marşın dili, o marşın doğduğu milletin tarihsel varoluş koşullarının ayrılmaz parçasıdır. İstiklâl Marşı’nın başka bir dilde icra edilmesi, metnin yalnızca sözel değil, aynı zamanda ontolojik ve siyasî anlamını da kaybetmesine yol açar. Çünkü bağımsızlık mücadelesinin dili tercüme edilmez; o dil, ancak o dili konuşan milletin vicdanında ve hafızasında tam anlamıyla var olabilir. Mehmet Âkif’in duası hâlâ geçerliliğini korur: “Allah bu millete bir daha İstiklâl Marşı yazdırmasın.” Bu dua, aynı zamanda şu gerçeği de hatırlatır: İstiklâl Marşı’nı başka bir dilde okumak, yeni bir İstiklâl Marşı yazılmasına gerek kalmadan, mevcut marşın manevî ve siyasî varlığını zedelemektir. Dolayısıyla soru şudur: Bir milletin marşı, o milletin dili dışında okunabilir mi? Cevap, hem tarihsel hem de kavramsal olarak nettir: Hayır. Çünkü millî marşın dili değiştirildiğinde, ortada artık bir millî marş kalmaz; yalnızca bir melodi ve tercüme edilmiş bir güfte kalır.