LAHEY’DEN SİDE’YE DÜŞEN GÖLGE

Geçtiğimiz Mayıs ayında Hollanda’nın Lahey şehrinde anlamlı bir etkinliğe imza attık.

LAHEY’DEN SİDE’YE DÜŞEN GÖLGE  Faysal ATMACA Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği ile Kuşaktan Kuşağa Vakfı’nın iş birliğinde gerçekleştirilen Türk Dil Bayramı programlarında, Avrupa’nın farklı şehirlerinden gelen vatandaşlarımızla bir araya geldik. Günler boyunca Türkçeyi konuştuk, Türkçenin geçmişini, bugününü ve geleceğini tartıştık. Dilin bir millet için ne ifade ettiğini anlattık. Çünkü dil; sadece konuşma aracı değildir. Dil, bir milletin hafızasıdır. Dil, kültürdür. Dil, kimliktir. Dil, vatandır. Program boyunca Avrupa’da yaşayan vatandaşlarımıza aynı çağrıyı yaptık: “Çocuklarınızla Türkçe konuşun.” “Türkçenizi koruyun.” “Dilinizi kaybederseniz kimliğiniz de zayıflar.” Programın paydaşlarından gazeteci dostumuz Sedat Tapan da bu etkinliklerde bizimle birlikteydi. Program sonrasında Hollanda’dan Türkiye’ye tatil için geldi ve Side üzerine dikkat çekici bir yazı kaleme aldı. Yazıyı okurken Lahey’deki konuşmalarımız bir bir gözümün önünden geçti. Çünkü Sedat Bey’in anlattıkları sadece Side’nin hikâyesi değildi. Aslında hepimize tutulan bir aynaydı. Yazısında şu dikkat çekici ifadeleri kullanıyordu: “Side merkezinde yürürken bir an kendime ‘Acaba yanlışlıkla Yunan adalarına mı geldim?’ diye sordum. Çünkü birçok işletmenin tabelalarında Türkçeden çok yabancı diller öne çıkıyordu.” Bu cümle ilk bakışta sıradan bir turist gözlemi gibi görülebilir. Fakat biraz durup düşündüğümüzde aslında çok daha derin bir soruyla karşılaşıyoruz. Biz Türkçeyi Avrupa’da korumaya çalışırken, acaba kendi ülkemizde ona yeterince sahip çıkabiliyor muyuz? Çünkü Side’nin sorusu sadece Side’nin sorusu değildir. Bu soru aynı zamanda Antalya’nın, Bodrum’un, Marmaris’in, İstanbul’un ve giderek bütün Türkiye’nin sorusudur. Sedat Tapan yazısında hemen ardından şu önemli tespiti yapıyordu: “Elbette turizm bölgelerinde yabancı dil kullanılması doğal ve gereklidir. Dünyanın her yerinde turistlere kolaylık sağlamak için bu yapılır. Ancak sorun, kendi dilimizin ve kimliğimizin görünmez hale gelmesidir.” İşte tam da üzerinde durmamız gereken nokta budur. Mesele yabancı dil düşmanlığı değildir. Mesele dünyaya kapanmak değildir. Mesele kendi dilimizi dünyanın dilleri arasında görünür ve saygın bir yerde tutabilmektir. Atalarımızın dediği gibi: “Ele verir talkını, kendi yutar salkımı.” Başkalarına öğüt verdiğimiz değerleri önce kendi hayatımızda yaşatmak zorundayız. Çünkü dil sadece kelimelerden oluşmaz. Dil; düşüncenin evidir, kültürün taşıyıcısıdır, medeniyetin hafızasıdır. Bir millet önce kelimelerini kaybeder. Sonra kavramlarını. Sonra hafızasını. Sonra da kimliğini… Bugün dünyanın gelişmiş ülkelerine baktığımızda bunun tersini görüyoruz. Fransa, Fransızcayı koruyor. Almanya, Almancayı koruyor. Japonya, Japoncayı koruyor. Çin, kendi dilini ve kültürel kodlarını koruyor. Hiçbir ülke turist gelsin diye kendi kimliğini vitrininden kaldırmıyor. Çünkü biliyorlar ki insanları çeken şey taklit değil, özgünlüktür. Dünyanın bir ucundan gelen turist Türkiye’de Almanca görmek için gelmez. İngilizce görmek için gelmez. Euro görmek için gelmez. Bunların hepsini zaten kendi ülkesinde fazlasıyla görmektedir. Onun görmek istediği şey Türkiye’dir. Türkçedir. Türk kahvesidir. Türk musikisidir. Türk mutfağıdır. Türk misafirperverliğidir. Anadolu’nun binlerce yıllık hikâyesidir. Kısacası bizi biz yapan değerlerdir. Sedat Bey’in yazısında dikkat çektiği bir başka husus da şuydu: “Bir Türk ziyaretçi kendi ülkesinde bir çarşıya girdiğinde, karşısındaki işletmenin ne sattığını, nasıl bir yer olduğunu anlayamaz hale geliyorsa burada bir sorun var demektir.” Gerçekten de mesele birkaç tabela meselesi değildir. Mesele birkaç işletmenin yabancı isim kullanması da değildir. Mesele farkına varmadan oluşan zihniyet değişimidir. Çünkü şehirlerin de ruhu vardır. Bir şehrin ruhunu oluşturan şey yalnızca binalar değildir. Sokaklarıdır. Sesleridir. İnsanlarıdır. Kelimeleridir. Ve tabelalarıdır. Bugün çocuklarımız bir turizm merkezinde gezerken yüzlerce yabancı isim arasında kendi dilini aramak zorunda kalıyorsa burada durup düşünmemiz gerekir. Çünkü gelecek nesiller kimliklerini yalnızca kitaplardan öğrenmezler. Yaşadıkları çevreden öğrenirler. Gördükleri yazılardan öğrenirler. Duydukları kelimelerden öğrenirler. Side sıradan bir sahil kasabası değildir. Side, binlerce yıllık medeniyet katmanlarının üzerinde yükselen büyük bir kültür hazinesidir. Antik çağlardan Selçuklu’ya, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e kadar uzanan tarih yolculuğunun sessiz şahididir. Böyle bir şehirde Türkçenin geri plana düşmesi sadece bir dil meselesi değil, aynı zamanda bir medeniyet meselesidir. Çünkü tarihi eserler bir milletin geçmişini anlatır. Dil ise o milletin bugününü ve yarınını taşır. Sedat Tapan yazısında şu son derece önemli tespiti de yapıyordu: “Turizm sadece yabancı ziyaretçiye göre şekillenmek değildir. Asıl başarı, dünyaya açılırken kendi değerlerini koruyabilmektir.” Aslında bütün meselenin özeti budur. Bizim meselemiz turizmi küçümsemek değildir. Bizim meselemiz dünyaya kapanmak değildir. Bizim meselemiz, dünyaya açılırken kendimiz olarak kalabilmektir. Çünkü dünyaya ancak kendimiz olarak açılabiliriz. Bir millet kendi kimliğini ne kadar güçlü korursa dünyada o kadar saygı görür. Kendisine benzeyen değil, kendisi olarak kalabilen toplumlar ilgi çeker. Ve Sedat Bey yazısını şu cümleyle tamamlıyordu: “Dünya bize benzemek için gelmiyor. Dünya bizi biz olduğumuz için görmek istiyor.” Belki de bu cümle yalnızca Side’nin değil, bütün Türkiye’nin önüne asılması gereken bir kültür levhasıdır. Çünkü milletler taklit ettikleri ölçüde değil, kendileri olarak kaldıkları ölçüde değer görürler. Bugün Side’de karşımıza çıkan tabloyu bir şikâyet konusu olarak değil, bir muhasebe vesilesi olarak görmek gerekir. Henüz geç kalmış değiliz. Turizmi büyütmekle kimliğimizi korumak arasında bir çelişki yoktur. Dünyaya açılmakla kendimiz olmak arasında bir çatışma yoktur. Tam tersine, dünyaya ancak kendimiz olarak açılabiliriz. Lahey’de Türkçe için yükselen ses ile Side’de hissedilen sessizlik arasında kurmamız gereken köprü işte budur. Türkçeyi sadece gurbette değil, kendi yurdumuzda da korumak. Sadece kürsülerde değil, sokaklarda da yaşatmak. Sadece konuşmalarımızda değil, şehirlerimizin ruhunda da görünür kılmak. Çünkü dil giderse hafıza gider. Hafıza giderse kimlik gider. Kimlik giderse medeniyet zayıflar. Ve bir millet için bundan daha büyük bir kayıp yoktur. Belki de bugün kendimize sormamız gereken soru şudur: Hollanda’da çocuklarımıza Türkçe öğretmeye çalışırken, Türkiye’de Türkçenin kamusal hayattaki görünürlüğünü korumak için biz ne yapıyoruz? İşte Side’nin sessiz sorusu budur. Ve bu soru yalnızca turizmcilerin değil; kültür insanlarının, yerel yöneticilerin, eğitimcilerin, sivil toplum kuruluşlarının ve hepimizin cevaplaması gereken bir sorudur. Çünkü dil sadece konuşulan bir araç değildir. Dil, bir milletin kendisine baktığında gördüğü aynadır. O ayna buğulanırsa önce yüzümüzü, sonra kimliğimizi kaybederiz vesselam.