3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü

İnsan, var olduğu günden bu yana anlatmaya, duyurmaya, anlamaya ve anlaşılmaya ihtiyaç duymuştur. Kimi zaman bir mağara duvarına çizilen resimlerde, kimi zaman dilden dile aktarılan hikâyelerde, kimi zaman da bir gazetenin mütevazı sütunlarında insanlığın ortak hafızası yaşamaya devam etmiştir. Çünkü insan yalnızca yaşayan bir varlık değil; gördüğünü, hissettiğini ve düşündüğünü paylaşmak isteyen bir ruhtur. İşte bu yüzden basın, yalnızca haber veren bir araç değil; toplumların hafızasını taşıyan, insanların birbirini anlayabilmesine imkân sağlayan büyük bir vicdan köprüsüdür.

3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü - Hakikatin Sessiz Nöbetçileri  ZEYNEP MERÇAN - İSTANBUL 3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü, 1991'de Namibya'da kabul edilen Windhoek Deklarasyonu'na dayanarak, UNESCO Genel Konferansı'nın tavsiyesiyle Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 1993 yılında ilan edilmiştir. Amaç, basın özgürlüğünün temel ilkelerini kutlamak, dünya genelinde medyanın bağımsızlığını değerlendirmek ve mesleğini yaparken hayatını kaybeden gazetecileri anmaktır.  Her yıl 3 Mayıs’ta anılan Dünya Basın Özgürlüğü Günü, yalnızca gazetecilik mesleğini hatırlatan özel bir gün değildir; aynı zamanda düşüncenin özgürce ifade edilebilmesinin, hakikatin korkmadan dile getirilebilmesinin ve toplumların sağlıklı bir şekilde nefes alabilmesinin ne kadar kıymetli olduğunu yeniden hatırlatan anlamlı bir farkındalık günüdür. Çünkü basın özgürlüğü, yalnızca gazetecilerin değil; gerçeği öğrenmek isteyen herkesin ortak hakkıdır.  “Türk milletinin adını, sanını yok olmasın diye gece uyumadım, gündüz oturmadım.” Bilge Kağan burada, halkın doğru bilgiyle ayakta kalmasının ve yöneticinin millete karşı sorumluluğunun önemini vurgulayan anlayışını net bir şekilde ifade etmiştir.  Bir toplumda insanlar özgürce konuşabiliyor, farklı düşünceler korkmadan dile getirilebiliyor ve hakikatin peşine düşen kalemler baskı hissetmeden yazabiliyorsa, orada yalnızca basın değil; insanlık da güçlenir. Çünkü özgür düşünce, toplumların gelişmesini sağlayan en önemli unsurlardan biridir. İnsan ancak soru sorabildiğinde öğrenir, düşünebildiğinde gelişir, farklı fikirleri duyabildiğinde ise kendi hakikatini daha sağlıklı şekilde inşa eder.  Basın bu yönüyle yalnızca bilgi taşıyan bir alan değil; aynı zamanda toplumun vicdanını canlı tutan görünmez bir aynadır. Kimi zaman insanların görmediği acıları görünür kılar, kimi zaman unutulan meseleleri yeniden gündeme taşır, kimi zaman da sessiz bırakılan insanların sesi olur. Bu nedenle basın özgürlüğü, aslında insanın kendini ifade edebilme özgürlüğünün en önemli parçalarından biridir. Bugün dünyanın birçok yerinde bilgiye ulaşmak geçmişe göre çok daha kolay görünse de gerçeğe ulaşmak bazen daha zor hâle gelebilmektedir.  Teknolojinin gelişmesiyle birlikte haberler saniyeler içinde milyonlarca insana ulaşırken, doğru bilgi ile yanlış bilgi arasındaki sınır da giderek belirsizleşebilmektedir. İnsanlar artık yalnızca bilgi eksikliğiyle değil; bilgi kalabalığıyla da mücadele etmektedir. Bu yüzden güvenilir, vicdanlı ve sorumluluk sahibi gazeteciliğin değeri her geçen gün daha fazla hissedilmektedir. Çünkü basın özgürlüğü yalnızca “konuşabilmek” değildir; doğruyu arayabilmek, gerçeği dürüstlükle aktarabilmek ve toplumun güvenini koruyabilmektir.  Kalemin gücü bazen sessiz bir çocuğun sesi, bazen bir annenin gözyaşı, bazen de adalet arayan insanların umudu olabilir. İşte bu nedenle gazetecilik, yalnızca bir meslek olarak değil; aynı zamanda büyük bir sorumluluk olarak görülmelidir.  Fatih Sultan Mehmed’in “Âlimin kalemi, kılıçtan üstündür.” sözü, toplumları asıl güçlendiren şeyin savaş ve zorbalık değil; bilgi, düşünce, hakikat ve insanlığı aydınlatan fikirler olduğunu anlatır.  Tarih boyunca birçok gazeteci, yazar ve düşünce insanı hakikati savunurken çeşitli zorluklarla karşılaşmıştır. Ancak bütün baskılara rağmen insanlık göstermiştir ki gerçek tamamen susturulamaz. Çünkü hakikat, eninde sonunda insanların vicdanında kendine bir yol bulur. Bu yüzden düşünce özgürlüğünü korumak, aslında insan onurunu korumaktır.  Öte yandan basın özgürlüğü kadar önemli olan bir başka mesele de basının etik sorumluluğudur. Özgürlük; kırıcı olmak, insanları incitmek ya da bilgi kirliliği oluşturmak anlamına gelmez. Gerçek özgürlük, insan onuruna saygı duyarak doğruyu anlatabilme olgunluğudur ve bu nedenle vicdanla yapılan gazetecilik, toplumların en büyük güven kaynaklarından biri hâline gelir. Çünkü insanlar ancak samimiyet hissettikleri bir sese güvenebilirler.  Bu gün, aynı zamanda bizlere şunu da hatırlatır: Toplumların huzuru yalnızca ekonomik güçle ya da teknolojik gelişmeyle sağlanmaz; insanların kendilerini ifade edebildiği, düşüncelerini korkmadan paylaşabildiği bir ortam da en az bunlar kadar önemlidir. Çünkü susturulan her düşünce, aslında toplumun ortak zenginliğinden eksilen bir renktir. Farklı fikirler bazen zorlayıcı olabilir; ancak insanlık asıl gelişimini farklılıkları konuşabildiği zamanlarda yaşamıştır. Bugün dönüp etrafımıza baktığımızda, insanların çoğu zaman anlaşılmaya, seslerinin duyulmasına ve hakikatle buluşmaya ihtiyaç duyduğunu görüyoruz. Belki de bu nedenle özgür basın, yalnızca haber veren bir yapı değil; toplumun birbirini anlayabilmesi için gerekli olan ortak dili oluşturan önemli bir köprüdür. Çünkü insanlar ancak birbirinin sesini duyabildiğinde empati kurabilir, ancak gerçeği öğrenebildiğinde sağlıklı kararlar verebilir.  3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü vesilesiyle; hakikatin peşinden yürümeye çalışan, kalemini vicdanıyla buluşturan, toplumun sesi olabilmek için emek veren tüm basın emekçilerini saygıyla anmak gerekir. Çünkü bazen bir haber yalnızca bilgi değildir; bir insanın yalnız olmadığını hissettiren sessiz bir umut olabilir.  Ve belki de bütün mesele, insanın insana ulaşabilmesidir. Çünkü söz özgür olduğunda düşünce gelişir, düşünce geliştiğinde toplum güçlenir, toplum güçlendiğinde ise insanlık biraz daha aydınlanır. Hakikatin sesi bazen yavaş duyulur; ama insanlığın kalbinde bıraktığı yankı uzun yıllar boyunca yaşamaya devam eder.  “Bir milletin hedefi olan bir yolda yürümesi ve başarılı olması için sahip olması gereken kuvvetlerden biri de basındır.” Mustafa Kemal Atatürk.  Okuduğunuz için teşekkür ederim.