BM yoğun diplomasi trafiği sonuçsuz kaldı: Yapay zeka gündemi öne çıktı

BM’de yoğun diplomasi trafiği sonuçsuz kaldı: Yapay zeka gündemi öne çıktı

Birleşmiş Milletler’de (BM) liderler haftası, Genel Kurul’da yapılan konuşmaların ardından sona erdi. İran-ABD savaşı ile Ukrayna-Rusya savaşına ilişkin diplomasi trafiğinde hareketlilik yaşanırken, New York’taki zirvede küresel krizlerin çözümüne yönelik somut bir ilerleme sağlanamadı.

Haftanın öne çıkan gündemlerinden biri ise yapay zekâ oldu. Yapay zekâ güvenliğine ilişkin tartışmalar, son yıllarda BM’nin temel gündemlerinden biri olan iklim krizinin önüne geçti. Liderler New York’tan ayrılırken savaşlara ilişkin sorunlar devam ederken, BM’nin Genel Sekreter Antonio Guterres sonrasındaki dönemi, bütçe sorunları ve siyasi ağırlığına yönelik tartışmalar da gündemde kaldı.

İRAN SAVAŞI

İran ile ABD arasında yeniden temas kurulması, savaş dosyalarında haftanın en somut gelişmelerinden biri oldu. Temmuz ayında ateşkesin sona ermesinden sonra ilk kez ABD ve İranlı yetkililer, New York’taki diplomasi trafiği kapsamında arabulucular aracılığıyla görüştü.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile ABD’nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner arasındaki görüşmeler, BM haftasında doğrudan sonuç alınamasa da diplomatik temasların yeniden kurulabildiğini ortaya koydu. Buna karşın iki ülkenin liderleri, Genel Kurul kürsüsünden karşılıklı olarak sert mesajlar verdi.

UKRAYNA SAVAŞI

New York’taki diplomasi trafiğinin bir diğer önemli gündemi Ukrayna savaşı oldu. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un görüşmesinin ardından Washington, Moskova ve Kiev’in tahıl ve enerjiyle bağlantılı hedefleri kapsayabilecek sınırlı bir ateşkese ilgi gösterdiğini duyurdu.

Ancak söz konusu temas, savaşın genel seyri açısından bir yumuşama anlamına gelmedi. Rubio’nun açıklamasından birkaç saat sonra BM Güvenlik Konseyi’nde konuşan Lavrov, Avrupa’nın yalnızca geçici bir ara vermek istediğini ve bu sürede Ukrayna’ya silah desteği sağlanacağını savundu.

GAZZE SAVAŞI

Gazze savaşı da BM haftasında diplomatik gerilimin öne çıktığı başlıklardan biri oldu. İngiltere Başbakanı Andy Burnham ve Fransa lideri Emmanuel Macron, konuşmalarında İsrail’in Batı Şeria ve Gazze’deki eylemlerine yönelik sert eleştirilerde bulundu. Macron, Gazze’deki durumu “utanç verici” olarak nitelendirdi.

Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, ABD’nin vize engeli nedeniyle Genel Kurul’a video mesajıyla katıldı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun konuşması sırasında ise çok sayıda ülkeden delegasyon üyeleri salondan çıkarak protestoda bulundu.Kamu Raporları İncele

Hafta boyunca Gazze’nin savaş sonrasında yeniden inşası ve iki devletli çözüm konusunda da ayrı toplantılar gerçekleştirildi.

FLAŞ KONU YAPAY ZEKÂ
Liderler haftasında gündemin en dikkat çekici şekilde değiştiği alan yapay zekâ oldu. Son yıllarda BM toplantılarında önemli bir yer tutan iklim değişikliği, bu yıl yapay zekânın güvenlik alanında oluşturduğu tartışmaların gerisinde kaldı.

Yapay zekâ alanındaki güvenlik ihlalleri ve önde gelen araştırmacıların teknolojinin yaratabileceği varoluşsal risklere yönelik uyarıları, New York’taki diplomasi gündeminde önemli yer tuttu.

BM Güvenlik Konseyi’nde düzenlenen toplantıda OpenAI CEO’su Sam Altman ile Anthropic CEO’su Dario Amodei de konuştu. İki şirketin yöneticisi, yapay zekânın yönetimi konusunda hükümetlerin ortak hareket etmesi gerektiğini belirtti.

Ancak yapay zekâ konusunda da uluslararası ölçekte ortak bir yaklaşım ortaya çıkmadı. ABD Başkanı Donald Trump, Genel Kurul’daki konuşmasında yapay zekâyı küresel ölçekte kontrol etmeye yönelik girişimlere karşı olduğunu ifade etti.

BM’NİN KENDİ GELECEĞİ DE GÜNDEMDEYDİ
BM’nin geleceği de liderler haftasında ele alınan başlıklar arasında yer aldı. Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, Gazze’deki savaş ve ABD ile İsrail’in İran’a müdahalesi başta olmak üzere uluslararası krizlere yanıt verme konusunda yetersiz kaldığı yönündeki eleştirilerle karşı karşıya olan BM, aynı zamanda küçülen bütçeler, azalan siyasi ağırlık ve artan jeopolitik çatışmalarla mücadele ediyor.

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın uzun süredir dile getirdiği “dünya beşten büyüktür” sözüyle ifade edilen BM Güvenlik Konseyi yapısında reform çağrısı da Genel Kurul haftasında gündeme geldi.

Bu konuda en somut çıkış Afrika ülkelerinden geldi. Afrika Birliği, kıta için en az iki daimi sandalye ve veto hakkı talep ederken, Nijerya Devlet Başkanı Bola Tinubu da Afrika’nın veto yetkisine sahip olması gerektiğini savundu.

BM ayrıca Antonio Guterres sonrasındaki döneme hazırlanıyor. Görev süresi yıl sonunda sona erecek olan Guterres, Genel Kurul’a son kez hitap ederken, olası halefleri arasında belirgin bir favori bulunmuyor.

Küresel krizlerin merkezindeki liderler, Genel Kurul kürsüsünden bir yandan diplomasi çağrısında bulunurken diğer yandan birbirlerine yönelik sert mesajlar verdi.