24 TEMMUZ 1923 LOZAN

24 TEMMUZ 1923 LOZAN

Lozan'a Uzanan Yolun Sessiz Tanıkları

Zeynep Merçan 

Milletlerin hayatında öyle kavşaklar vardır ki o gün verilen kararlar yalnızca yaşanılan devri değil, henüz dünyaya gelmemiş nesillerin kaderini de şekillendirir. Yıllar sonra geriye dönüp bakıldığında, o kavşağa hangi yollardan ulaşıldığı daha iyi anlaşılır. Çünkü tarihin en büyük dönüşümleri, tek bir günün içinde doğmaz. Uzun bekleyişlerin, ağır imtihanların, tükenmek bilmeyen bir iradenin ve sarsılmaz bir inancın içinden süzülerek olgunlaşır.

Osmanlı Devleti'nin son yüzyılı, ardı arkası kesilmeyen savaşların, kaybedilen toprakların ve giderek daralan bir coğrafyanın hikâyesi olarak hafızalara kazındı. Balkanlar'dan Kafkasya'ya, Trablusgarp'tan Çanakkale'ye uzanan geniş bir zaman dilimi, yalnızca askerî mücadelelerin değil, aynı zamanda bir milletin varlığını koruma çabasının da adımlarını oluşturdu. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından imzalanan Mondros Mütarekesi, Anadolu'nun üzerine ağır bir gölge düşürdü. Ardından dayatılan Sevr Antlaşması, bu milletin kendi yurdunda söz sahibi olamayacağını düşünenlerin kâğıt üzerindeki hesabıydı.

Fakat tarih, yalnızca hesap yapanların değil, hesapları bozanların da adını yazar. Anadolu'nun dört bir yanında yükselen Millî Mücadele, umudun en zor şartlarda bile yeşerebildiğini gösterdi. Sakarya'nın direnci, Büyük Taarruz'un kararlılığı ve 30 Ağustos'ta ulaşılan büyük zafer, yalnızca cephelerde kazanılmış askerî başarılar değildi. O günlerde yazılan destan, dünya devletlerini yeni bir gerçekle yüzleşmeye mecbur bıraktı. Artık Anadolu hakkında karar verilecekse o karar, Anadolu'nun iradesi dikkate alınmadan verilemeyecekti.

Mudanya Mütarekesi'nin ardından gözler İsviçre'nin Lozan şehrine çevrildi. Kasım 1922'de başlayan konferans, kolay ilerleyen bir görüşme olmadı. Masanın etrafında oturan devletlerin her biri kendi çıkarlarını korumanın hesabını yaparken, Türk heyeti yıllarca süren mücadelenin karşılığını eksiksiz biçimde muhafaza etmenin sorumluluğunu taşıyordu. Günler haftalara, haftalar aylara dönüştü. Tartışmalar uzadı, görüşmeler kesildi, heyetler ülkelerine döndü, konferans yeniden toplandı. Her oturum, yalnızca hukuk metinlerinin değil, sabrın ve devlet aklının da sınandığı uzun bir imtihan hâline geldi.

Lozan görüşmeleri boyunca kapitülasyonlardan sınır meselelerine, ekonomik bağımsızlıktan Boğazlar rejimine kadar uzanan geniş bir başlık üzerinde yoğun müzakereler yürütüldü. Her madde, yalnızca bir hukuk hükmü değil, gelecekte kurulacak devletin hareket alanını belirleyecek temel taşlardan biri olarak görülüyordu. Bu nedenle ortaya konulan kararlılık, yalnızca o gün yaşayan insanların değil, henüz doğmamış nesillerin haklarını da koruma düşüncesinden besleniyordu.

Nihayet 24 Temmuz 1923 günü imzalar atıldığında masadan yalnızca bir antlaşma çıkmadı. Uzun yıllar süren belirsizlik sona erdi. Yeni Türk Devleti uluslararası hukuk bakımından kabul gördü, Sevr tarihin karanlık raflarına kaldırıldı ve egemenlik anlayışı yeni bir zemine kavuştu. Anadolu'nun geleceği, milletin iradesi doğrultusunda şekillenen yeni bir döneme adım attı.

24 Temmuz 1923'te İsviçre'nin Beau-Rivage Palace kentinde imzalanan Lozan Barış Antlaşması, Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan en önemli diplomatik belgelerden biridir.

Antlaşmanın öne çıkan sonuçları olarak;

●Osmanlı Devleti hukuken sona ermiş, yeni Türk devletinin egemenliği uluslararası alanda kabul edilmiştir.
●Türkiye'nin bugünkü sınırlarının büyük bölümü uluslararası güvence altına alınmıştır. ●Kapitülasyonlar tamamen kaldırılmıştır. 
●Boğazlar konusu uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmış (bu düzenleme 1936'daki Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile değiştirilmiştir). ●Azınlıkların statüsü ve nüfus mübadelesi gibi konular düzenlenmiştir.

Lozan Barış Antlaşması, Kurtuluş Savaşı'nın askerî zaferinin diplomasi masasında tescil edilmesi olarak değerlendirilir. Bu nedenle 24 Temmuz, yalnızca bir antlaşmanın yıl dönümü değil, aynı zamanda Türkiye'nin uluslararası hukuk bakımından bağımsızlığının teyit edildiği önemli bir tarih olarak kabul edilir.

Lozan'ın değeri yalnızca imzalandığı güne bakılarak anlaşılmaz; onu anlamak isteyen, öncesindeki uzun yolculuğu da görmek zorundadır.

Çanakkale'de verilen mücadeleyi, Millî Mücadele yıllarını, işgal altındaki şehirlerde yaşanan acıları ve Anadolu insanının gösterdiği büyük fedakârlığı düşünmeden Lozan'ın gerçek ağırlığını hissetmek mümkün değildir. O masaya taşınan şey yalnızca diplomatik belgeler değildi. Cephede toprağa düşenlerin hatırası, yoksulluğa rağmen ayakta kalan insanların sabrı ve bir milletin geleceğe dair sarsılmaz ümidi de aynı masadaydı.

Aradan geçen zaman, tarihî olayların üzerindeki tozu kaldırdıkça Lozan'ın anlamı daha belirgin hâle geliyor. Günlük tartışmalar gelip geçiyor, siyasi yorumlar değişiyor, dünya yeni dengeler kuruyor. Buna rağmen 24 Temmuz'un taşıdığı tarihî ağırlık yerini koruyor. Çünkü milletlerin hafızasında kalıcı olan, günü kurtaran sözler değil, geleceği kuran adımlardır.

Bugün Lozan'a bakarken yalnızca geçmişin sayfalarını çevirmiyoruz. Aynı zamanda bağımsızlığın hangi bedellerle korunduğunu, diplomasi ile askerî başarının nasıl birbirini tamamladığını ve devlet ciddiyetinin hangi zorlu süreçlerden geçerek olgunlaştığını da yeniden hatırlıyoruz. Bu hatırlayış, geçmişe duyulan saygının yanında geleceğe karşı taşınan sorumluluğu da büyütüyor.

Yüz yılı aşkın bir zaman önce atılan imzaların mürekkebi çoktan kurudu. Fakat o imzaların temsil ettiği irade hâlâ canlılığını koruyor. İşte bu nedenle 24 Temmuz, yalnızca tarihte kalan bir gün değil, bağımsızlığın hukukla mühürlendiği, millet iradesinin dünya önünde kabul gördüğü ve Türkiye Cumhuriyeti'nin sağlam temeller üzerine yükseldiğini hatırlatan unutulmaz bir dönüm noktası olarak yaşamaya devam ediyor.

Okuduğunuz için teşekkür ederim.

#LozanBarışAntlaşması #24Temmuz1923 #Bağımsızlık #Egemenlik #MilliMücadele #TürkDiplomasisi #MilliHafıza #CumhuriyeteGidenYol #TarihBilinci #Lozan