Çocukları suça sürükleyen risklere ‘erken müdahale’ projesi

Teknolojiyi ve sosyal bilimleri bir araya getiren bu stratejik projede, yeni nesil organize suç ağları ve sokak çetelerinin çocukları suça sürüklemesine karşı hazırlanarak, İstanbul Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi Teknoloji Transfer Ofisi (İstanbul TTO) genel koordinatörlüğünü üstlenmiştir.

On İkinci Kalkınma Planı ile Tam Uyumlu Paradigma Değişimi

İstanbul Valiliği, İstanbul Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi Teknoloji Transfer Ofisi (İstanbul TTO), çocuk adalet sisteminde köklü bir paradigma değişimine imza attı. On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028) hedefleriyle tam uyum içerisinde başlatılan proje, geleneksel cezalandırıcı yaklaşımları bir kenara bırakarak teknoloji odaklı ve sürdürülebilir bir rehabilitasyon ekosistemi inşa ediyor. Proje, özellikle yeni nesil organize suç ağları ve sokak çetelerinin çocukları hedef alan tehditlerine karşı güçlü bir koruma kalkanı oluşturacak.

Pilot İlçe Ümraniye: Riskler Kaynağında Kurutulacak

Yüksek nüfus yoğunluğu ve dinamik sosyal yapısıyla risk analizlerine imkân tanıyan Ümraniye, projenin pilot bölgesi olarak belirlendi. Ümraniye Kaymakamlığı koordinasyonunda yürütülecek saha çalışmalarında; İlçe Emniyet Müdürlüğü, Cumhuriyet Başsavcılığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Müdürlüğü, eğitim kurumları ve yerel yönetimler tam bir iş birliği içerisinde hareket edecek.

Geleneksel yöntemlerin ötesine geçen bu yenilikçi modelde, çocukları suça yönelten sosyal, ekonomik ve dijital etkenler henüz suç gerçekleşmeden tespit edilecek:

• Aile ve Sosyal Çevrenin Entegrasyonu: Çocuğun suça yönelme dinamikleri, ailesi ve içinde bulunduğu sosyal çevre ile birlikte analiz edilerek suçun kök nedenlerine doğrudan müdahale edilecek.
• Toplumsal Bütünleşme: Rehabilitasyon süreci yalnızca adli bir aşama olarak değil; eğitim, kültür, sanat ve spor faaliyetleriyle desteklenen bir yeniden sosyalleşme süreci olarak yürütülecek. Böylece adalet, bir "sonuç" değil, çocuğun topluma kazandırılmasını sağlayan bir "süreç" olarak yeniden tanımlanıyor.

Teknoloji Destekli Adalet: Yapay Zekâ ve Oyunlaştırma

• Yapay Zekâ Destekli Karar Destek Sistemi: Geliştirilen algoritmik yapı, çocukların suça geri dönme riskini analiz eden entegre bir karar destek aracı olarak görev yapacak. "Algoritmik Güvence" ilkesi gereği; sistem etnik köken veya cinsiyet gibi unsurlara dayalı önyargılardan tamamen arındırılmıştır. Üretilen hiçbir risk skoru tek başına hukuki bir karar niteliği taşımayıp mutlaka uzman klinik gözlemiyle teyit edilecektir.
• Oyunlaştırılmış Mobil Uygulama: Hikâye temelli ve görev odaklı eğitim modeli, çocuklarda klasik pedagog müdahalelerine karşı oluşabilecek direnç etkisini kıracak. Çocuklar dijital dünyada görevleri yerine getirirken psikososyal gelişim süreçlerini tamamlayacak; sistem ise uzmanlara anlık geri bildirim sağlayarak saha takibindeki operasyonel yorgunluk (operational fatigue) etkisini en aza indirecektir.

Projenin Akademik Mutfağı Teknik Mimarlarda

Projenin teknik omurgası ve bilimsel yönetimi 3 temel bileşen üzerinden yürütülecek:

Genel Koordinasyon Mehmet Besim Müftüoğlu'na Emanet

• Proje Yönetimi: İstanbul TTO Genel Müdürü ve Rektör Danışmanı Mehmet Besim Müftüoğlu, faaliyet planlarının eksiksiz yerine getirilmesinden, süreçlerin izlenmesinden ve taraflar arasındaki üst düzey koordinasyondan sorumlu olacak.

Mehmet Besim Müftüoğlu, İstanbul Üniversitesi Teknoloji Transfer Ofisi (İstanbul TTO) Genel Müdürü’dür. Daha önce Küçükçekmece Belediyesi’nde başkan yardımcılığı ve belediye başkan vekilliği görevlerinde bulunmuştur.

Hekim İlyas Kaya Projenin Genel Yürütücüsü

• Akademik ve Teknolojik Altyapı: Proje Yürütücüsü Dr. Öğr. Üyesi İlyas Kaya liderliğindeki akademik kadro ile İstanbul TTO yazılım ekiplerinin geliştireceği altyapı, vaka takibinde gerçek zamanlı veri akışı sağlayacak.

Dr. Öğr. Üyesi İlyas Kaya, çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanıdır. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden 2008’de mezun oldu, 2013’te uzmanlığını tamamladı. 2018’den beri aynı fakültede doktor öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. İlyas Kaya evli ve iki çocuk babasıdır.

Taner Akkuş Saha ve İletişim Koordinasyonu

Yeni nesil suç ağları ve sokak çetelerinin çocukları suça bulaştırmasını önlemeye yönelik çalışmalarıyla tanınan İletişim Uzmanı Taner Akkuş, projenin İletişim ve Saha Koordinatörlüğü görevini üstlendi.

Akkuş; saha ekiplerinin sevk ve idaresinden vaka yönetimi süreçlerinin planlanmasına, kurumlar arası iletişim ağının kurulmasından haftalık değerlendirme mekanizmalarına kadar tüm operasyonel süreci yönetecek. Çalışmalar kapsamında mülki idareler, kamu kurumları, muhtarlıklar, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları (STK) arasında kesintisiz bir koordinasyon ağı kurulacak. Taner Akkuş, evli ve iki çocuk babasıdır.

Ümraniye’de 100 Çocuk İçin Yeni Bir Başlangıç

Ümraniye ilçesinde bir yıl boyunca uygulanacak olan pilot saha çalışması, modelin ulusal düzeye taşınmasında bir laboratuvar görevi görecek. En az 100 suça sürüklenen çocuk ve ailesini kapsayan bu süreçte şu somut adımlar atılacak:

• Bağımlılık Takibi: Madde kullanımı saptanan çocuklar, YEŞİLAY iş birliğiyle AMATEM ve ÇEMATEM gibi resmi sağlık kurumlarına sevk edilecek; tedavi süreçleri aylık raporlarla titizlikle izlenecektir.
• Bütünleşik Sosyal Destek: Ev ziyaretleri, bireysel psikolojik değerlendirmeler ve sosyoekonomik destek planları ile çocukların suç ortamından izolasyonu sağlanacaktır.

Veri Güvenliği, Hukuki Altyapı ve Türkiye Vizyonu

Hassas çocuk verilerinin korunması projenin en temel ilkelerinden biridir. KVKK uyumlu ve şifreli altyapılarda saklanan veriler anonimleştirilerek yalnızca bilimsel analizler için kullanılacak; olası bir veri ihlali durumunda 24 saatlik acil müdahale protokolü devreye sokulacaktır. Proje Yürütücüsü Dr. Öğr. Üyesi İlyas Kaya liderliğindeki kadro ile İstanbul TTO ekiplerinin altyapı ve vaka takibinde gerçek zamanlı veri akışı sağlayacak.

Sadece faili cezalandırmaya odaklanan klasik yaklaşımların aksine; 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 253-255) ve 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu'nun sağladığı hukuki meşruiyet zemininde "onarıcı adalet" yaklaşımı devreye alınmaktadır.

Pilot uygulama sonunda elde edilen etki analizleri; 5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nda yapılması öngörülen iyileştirmeler için Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile ilgili diğer kurumlara bilimsel bir veri seti sunacaktır. Ümraniye’deki uygulamadan elde edilecek çıktılar doğrultusunda modelin öncelikle İstanbul genelinde, ardından tüm Türkiye'de yaygınlaştırılması planlanıyor.